ปัจจุบันการส่งออกมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจของไทย โดยมีสัดส่วนสูงถึงประมาณ 70% ของ GDP และแม้ว่าในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การส่งออกไทยจะขยายตัวลดลง แต่พบว่า มีพัฒนาการด้านความหลากหลายของสินค้า และประเทศที่ส่งออก รวมทั้งการอยู่รอดของผู้ส่งออกอยู่ในเกณฑ์ดี เมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาค
         
ทั้งนี้ สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) ได้ทำการประเมินศักยภาพการส่งออกของไทยแบบเจาะลึก เพื่อวิเคราะห์จุดอ่อน จุดแข็งของการส่งออกสินค้าของไทย เพื่อที่จะได้มีข้อเสนอแนะด้านนโยบายและมาตรการส่งออกให้กับรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
         
โดยผลการศึกษา พบว่า สินค้าส่งออกไทยมีระดับเทคโนโลยีและความซับซ้อนลดลง ในขณะที่ประเทศคู่แข่งในภูมิภาคเริ่มแซงหน้าด้านการส่งออกสินค้าที่มีเทคโนโลยีสูง ซึ่งไทยจะต้องเร่งพัฒนานวัตกรรมเทคโนโลยี และมาตรฐานของสินค้าส่งออก เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันในระยะยาว
         
สำหรับผลการศึกษาในด้านอื่นๆ ที่สำคัญ ได้แก่
         
ไทยเป็นผู้นำในภูมิภาคในด้านความหลากหลายของสินค้าและตลาดส่งออก โดยมีจำนวนสินค้าและตลาดส่งออกสูงกว่าประเทศคู่แข่งทุกประเทศ ยกเว้นจีน โดยตั้งแต่ปี 2542 เป็นต้นมา ไทยส่งออกสินค้าทั้งหมดโดยเฉลี่ยจำนวน 4,540 รายการ จากจำนวนสินค้าทั้งหมด 5,168 รายการ ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของจีนที่ 4,868 รายการ แต่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของมาเลเซีย 4,489 รายการ อินโดนีเซีย 4,319 รายการ เวียดนาม 3,748 รายการ และฟิลิปปินส์ 3,703 รายการ และในเชิงตลาด จำนวนประเทศโดยเฉลี่ยที่ไทยส่งออกไประหว่างปี 2543-2558 มีทั้งหมด 161 ประเทศ เป็นรองเฉพาะจีนเท่านั้น ซึ่งจีนส่งออกไปยัง 162 ประเทศ แต่สูงกว่ามาเลเซีย 160 ประเทศ อินโดนีเซีย 160 ประเทศ ฟิลิปปินส์ 152 ประเทศ และเวียดนาม 117 ประเทศ
         
ไทยมีการกระจายตัวของสินค้าและตลาดส่งออกดีกว่าประเทศคู่แข่ง โดยพึ่งพาสินค้าและตลาดส่งออกสำคัญในสัดส่วนที่ต่ำกว่าประเทศคู่แข่งในภูมิภาค ยกเว้นจีน โดยสัดส่วนของสินค้าส่งออก 50 อันดับแรก ในมูลค่าการส่งออกรวมของไทยโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 51% ของมูลค่าการส่งออกรวม ในช่วงเวลา 2543-2558 ซึ่งมีค่าสูงกว่าจีน 40% แต่ต่ำกว่าอินโดนีเซีย 62% มาเลเซีย 66% เวียดนาม 65% และฟิลิปปินส์ 78% และสัดส่วนของตลาดส่งออก 5 อันดับแรก ในมูลค่าการส่งออกรวมของไทยโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 47% ของมูลค่าการส่งออกรวม ในช่วงเวลา 2543-2558 ซึ่งมีค่าต่ำกว่าจีน 55% อินโดนีเซีย 57% มาเลเซีย 57% เวียดนาม 53% และฟิลิปปินส์ 66%
         
ความสามารถในการอยู่รอดของการส่งออกไทยมีค่าไม่สูงมากนัก แต่อยู่ในเกณฑ์ดีเมื่อเทียบกับคู่แข่งในภูมิภาค โดยตั้งแต่ปี 2554 เป็นต้นมา สินค้าและตลาดส่งออกใหม่ของไทย ที่มีมูลค่ามากกว่า 10,000 เหรียญสหรัฐขึ้นไป เพียง 46% เท่านั้นที่สามารถอยู่รอดได้ในปีแรกหลังเริ่มการส่งออก ซึ่งมีค่าต่ำกว่าจีนที่ 53% เวียดนาม 49% แต่สูงกว่าอินโดนีเซีย 44% มาเลเซีย 43% และฟิลิปปินส์ 37% และมีเพียง 37% เท่านั้นที่สามารถอยู่รอดได้ถึงปี 2558 ซึ่งต่ำกว่าจีน ที่ 52% เวียดนาม 44% แต่สูงกว่าประเทศอื่นๆ ที่เหลือ ถือได้ว่าความสามารถในการอยู่รอดของการส่งออกของไทยอยู่ในเกณฑ์ดี เมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่ง แสดงถึงพัฒนาการที่ดีของการรับประกันความเสี่ยงของการส่งออกของไทย
         
การส่งออกไทยมีความเข้มข้นทางเทคโนโลยีของสินค้าส่งออกอยู่ในเกณฑ์ดี แต่มีค่าต่ำเมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาค โดยมีสัดส่วนของสินค้าส่งออกที่มีระดับความเข้มข้นของเทคโนโลยีสูง ในมูลค่าการส่งออกรวมของไทยมีค่าลดลงต่อเนื่อง และถูกทดแทนด้วยสินค้าเทคโนโลยีขั้นกลาง นำโดยยานยนต์และชิ้นส่วน โดยในกรณีของไทย สัดส่วนลดลงจาก 31.1% ในปี 2543 มาอยู่ที่ 19.8% ในปี 2558 สวนทางกับจีนและเวียดนามที่มีสัดส่วนในปี 2558 ถึง 32.7% และ 32.6% เพิ่มขึ้นจาก 22.4% และ 5.5% ในปี 2543 ตามลำดับ
         
สินค้าส่งออกไทยมีความซับซ้อนเทียบเท่ากับสินค้าส่งออกของประเทศที่มีรายได้ต่อหัวที่ 18,770 เหรียญสหรัฐ ในปี 2558 ซึ่งถือว่าอยู่ในเกณฑ์ดี โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับรายได้ต่อหัวของไทยในปีเดียวกัน ซึ่งอยู่ที่ 5,799 เหรียญสหรัฐ (ที่มา IMF) แต่ความซับซ้อนของการส่งออกไทยมีค่าต่ำกว่าประเทศคู่แข่งอื่นๆ ในภูมิภาค เช่น จีน และมาเลเซีย ที่มีค่าความซับซ้อนสูงใกล้เคียงกัน และเทียบเท่ากับประเทศที่มีรายได้ต่อหัวที่ 20,333 เหรียญสหรัฐ และฟิลิปปินส์ที่ 19,341 เหรียญสหรัฐ ส่วนเวียดนามแม้จะมีค่าความซับซ้อนที่ 17,677 เหรียญสหรัฐ ซึ่งต่ำกว่าไทย แต่มีอัตราการขยายตัวสูงและอาจแซงไทยได้ในอนาคต
         
น.ส.พิมพ์ชนก วอนขอพร ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กล่าวว่า เพื่อรักษาความสามารถในการส่งออกของไทยในระยะยาว รัฐบาลควรให้ความสำคัญกับการยกระดับความเข้มข้นของเทคโนโลยีในสินค้าส่งออกเป็นอันดับแรก รวมทั้งควรส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้ประกอบการขนาดกลางและเล็ก (SMEs) ในห่วงโซ่คุณค่าของสินค้าส่งออกที่มีเทคโนโลยีสูง เนื่องจากสินค้าเทคโนโลยีสูง เป็นสินค้าที่มีความต้องการสูงในตลาดโลกอย่างต่อเนื่อง และสินค้าเทคโนโลยีขั้นกลางในปัจจุบันมีแนวโน้มกลายเป็นสินค้าเทคโนโลยีต่ำในอนาคตอันใกล้
         
“สนค. เห็นว่า นโยบายไทยแลนด์ 4.0 และ 10 อุตสาหกรรมเป้าหมาย (S-Curve) รวมทั้งการจัดตั้งระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก (EEC) และการเชื่อมโยงนวัตกรรมสู่เชิงพาณิชย์ เป็นนโยบายที่จะช่วยตอบโจทย์ด้านการพัฒนาความสามารถในการแข่งขันและการส่งออกของไทยได้อย่างถูกต้องตรงเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องการยกระดับความเข้มข้นทางเทคโนโลยีและความซับซ้อนของสินค้าส่งออกไทย และจะเป็นกลไกที่สำคัญในการส่งเสริมการขยายตัวของการส่งออกของไทย และยกระดับความสามารถในการผลิตของเศรษฐกิจไทยในระยะยาว หากรัฐบาลเร่งดำเนินการให้มีความคืบหน้าและเห็นผลโดยเร็ว ก็จะช่วยป้องกันการสูญเสียความสามารถในการแข่งขันและการส่งออกของไทยได้อย่างยั่งยืน”น.ส.พิมพ์ชนกกล่าว
         
สำหรับเรื่องความหลากหลายของสินค้าและตลาดส่งออก ไทยทำได้ดีอยู่แล้ว เมื่อเทียบกับประเทศคู่แข่ง จึงต้องมีมาตรการรักษาจุดแข็งตรงนี้เอาไว้ให้ได้ และในเรื่องการอยู่รอดของการส่งออกรายใหม่หรือไปยังตลาดใหม่ ซึ่งอยู่ที่ 46% นั้น แม้ว่าจะอยู่ในระดับใกล้เคียงกับประเทศคู่แข่งในภูมิภาค แต่ควรจะมีมาตรการสนับสนุนให้ผู้ส่งออกกลุ่มนี้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็น SMEs สามารถจะคงการส่งออกต่อไปได้ เพราะได้มีความพยายามที่จะส่งออกไปได้แล้วเบื้องต้น โดยมาตรการที่สนับสนุนได้ เช่น เพิ่มประสิทธิภาพและความครอบคลุมในการรับประกันความเสี่ยง หาแนวทางลดต้นทุนการขนส่งโลจิสติกส์ และสนับสนุนให้ปฏิบัติตามมาตรฐานสากลต่างๆ ได้ เป็นต้น